อาณาจักรหริภุญชัย ประมาณ พ.ศ. 1310 – 1835
อาณาจักรหริภุญชัยคงจะก่อตัวขึ้นภายหลังการกำเนิดของอาณาจักรโยนกเชียงแสนไม่นานนัก และคงจะเจริญควบคู่กันมา หริภุญชัยมีอาณาเขตอยู่ในบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำปิงตอนบน (ปัจจุบันคือจังหวัดลำพูน) สร้างขึ้นในราว พ.ศ. 1310 มีตำนานเล่าว่ากษัตริย์องค์แรกคือ พระนางจามเทวี ภายหลังได้สร้างเมืองใหม่ขึ้นในลุ่มแม่น้ำวัง คือ เขลางค์นคร (จังหวัดลำปางในปัจจุบัน)
กษัตริย์ผู้ปกครองอาณาจักรหริภุญชัยมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา ซึ่งสันนิษฐานว่ารับอิทธิพลมาจากมอญ มีการสร้างวัด โบราณสถาน โบราณวัตถุมากมาย ทำให้อาณาจักรหริภุญชัยกลายเป็นศูนย์กลางทางพระพุทธศาสนาในภาคเหนือ ซึ่งยังคงปรากฏหลักฐานจนถึงปัจจุบัน เช่น เจดีย์วุดกู่กุดหรือวัดจามเทวี จังหวัดลำพูน เจดีย์ช้างยืน วัดพระธาตุหริภุญชัย เจดีย์วัดโลกโมฬีอาราม พระพุทธรูปศิลา เป็นต้น อาณาจักรหริภุญชัยที่รุ่งเรืองทางศิลปวัฒนธรรมสิ้นสุดลง เมื่อพ่อขุนมังรายหรือเม็งราย ผู้ก่อตั้งอาณาจักรล้านนา ยกทัพมายึดได้ใน พ.ศ. 1835
